Việc cho người thân hoặc bạn bè mượn xe ô tô, xe máy là điều diễn ra khá thường xuyên. Thế nhưng, chỉ một sự cố tai nạn giao thông xảy ra cũng có thể kéo theo nhiều hệ lụy pháp lý phức tạp, khiến không ít chủ xe lúng túng và lo ngại về trách nhiệm của mình. Cho mượn xe gây tai nạn ai chịu trách nhiệm? Chủ xe có buộc phải bồi thường hay không? Bài viết dưới đây sẽ phân tích rõ ràng, đầy đủ các quy định pháp luật liên quan, giúp bạn hiểu đúng và chủ động bảo vệ quyền lợi của mình.
Cho mượn xe gây tai nạn ai chịu trách nhiệm theo pháp luật?
Căn cứ theo Bộ luật Dân sự và Luật Giao thông đường bộ, việc xác định trách nhiệm khi xảy ra tai nạn giao thông không chỉ dựa vào hậu quả, mà còn phụ thuộc trực tiếp vào lỗi của người điều khiển phương tiện và trách nhiệm liên quan của chủ xe tại thời điểm giao xe.
Theo Điều 584 Bộ luật Dân sự 2015, người nào có hành vi xâm phạm đến tính mạng, sức khỏe, tài sản của người khác mà gây thiệt hại thì phải bồi thường, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác.
Bên cạnh đó, Điều 601 Bộ luật Dân sự 2015 quy định về bồi thường thiệt hại do nguồn nguy hiểm cao độ gây ra, trong đó phương tiện giao thông cơ giới (ô tô, xe máy) được xác định là nguồn nguy hiểm cao độ. Theo quy định này:
Người trực tiếp chiếm hữu, sử dụng nguồn nguy hiểm cao độ (tức người điều khiển phương tiện) phải chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại nếu nguồn nguy hiểm cao độ gây ra thiệt hại.
Theo đó, người trực tiếp điều khiển phương tiện gây tai nạn sẽ là người chịu trách nhiệm chính, bao gồm:
- Bồi thường thiệt hại về tính mạng, sức khỏe và tài sản cho bên bị hại theo quy định của Bộ luật Dân sự.
- Chịu xử phạt vi phạm hành chính theo các quy định xử phạt trong lĩnh vực giao thông đường bộ.
- Chịu trách nhiệm hình sự nếu hành vi vi phạm đủ yếu tố cấu thành tội phạm theo Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung), điển hình là tội Vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ.
Tuy nhiên, cần lưu ý rằng trong một số trường hợp nhất định, chủ xe vẫn có thể bị xem xét trách nhiệm liên đới, đặc biệt khi có lỗi trong việc giao xe hoặc không đảm bảo các điều kiện an toàn theo quy định pháp luật.
Những trường hợp chủ xe phải chịu trách nhiệm khi cho mượn xe
Trong thực tế, chủ xe không phải lúc nào cũng được miễn trừ trách nhiệm khi cho người khác mượn xe và xảy ra tai nạn giao thông. Tùy từng tình huống cụ thể, chủ xe có thể bị xem xét trách nhiệm liên đới nếu có lỗi trong việc giao xe. Dưới đây là những trường hợp phổ biến mà chủ xe có thể bị xử lý theo quy định pháp luật.
Cho người không đủ điều kiện điều khiển phương tiện mượn xe
Chủ xe sẽ bị xác định có lỗi nếu biết hoặc phải biết người mượn xe thuộc một trong các trường hợp sau:
- Không có giấy phép lái xe theo quy định
- Có giấy phép lái xe nhưng không phù hợp với loại phương tiện điều khiển
- Đang trong tình trạng say rượu, sử dụng chất kích thích hoặc không đủ tỉnh táo để lái xe
Khi tai nạn xảy ra trong những trường hợp này, chủ xe có thể phải liên đới bồi thường thiệt hại, đồng thời có nguy cơ bị xử phạt vi phạm hành chính theo quy định của pháp luật.
Phương tiện không đảm bảo điều kiện an toàn kỹ thuật
Nếu tai nạn giao thông xảy ra do nguyên nhân xuất phát từ tình trạng kỹ thuật của phương tiện, chủ xe có thể bị xác định là có lỗi gián tiếp, cụ thể trong các trường hợp như:
- Hệ thống phanh, lái bị hư hỏng
- Lốp xe mòn, đèn chiếu sáng không hoạt động hoặc hoạt động không đúng quy chuẩn
- Xe ô tô chưa được kiểm định an toàn kỹ thuật theo quy định
Trong những tình huống này, chủ xe có thể phải chịu trách nhiệm bồi thường một phần hoặc toàn bộ thiệt hại, tùy mức độ lỗi và hậu quả thực tế xảy ra.
Cho mượn xe trái quy định pháp luật
Chủ xe cũng sẽ phải chịu trách nhiệm nếu việc cho mượn xe không đúng quy định pháp luật, bao gồm các trường hợp:
- Phương tiện có nguồn gốc trộm cắp hoặc không hợp pháp
- Xe chưa hoàn tất thủ tục sang tên đổi chủ theo quy định
- Xe đang thuộc diện bị cấm lưu hành hoặc bị tạm giữ
Khi tai nạn xảy ra trong các trường hợp này, chủ xe có thể bị xử lý nghiêm khắc hơn, tùy thuộc vào tính chất vi phạm và mức độ thiệt hại gây ra.
>>> Xem thêm: Bằng B1 có thuê xe tự lái được không?
Trường hợp chủ xe không phải chịu trách nhiệm khi cho mượn xe
Không phải mọi trường hợp cho mượn xe gây tai nạn đều khiến chủ xe phải chịu trách nhiệm pháp lý. Trên thực tế, chủ xe sẽ được miễn trừ trách nhiệm nếu chứng minh được rằng mình không có lỗi trong việc giao xe và đã thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ theo quy định của pháp luật. Cụ thể, chủ xe không phải chịu trách nhiệm khi đáp ứng đồng thời các điều kiện sau:
Người mượn xe đủ điều kiện điều khiển phương tiện
Người mượn xe phải:
- Có giấy phép lái xe hợp lệ, còn thời hạn sử dụng
- Giấy phép lái xe phù hợp với loại phương tiện được giao (xe máy, ô tô con, ô tô tải,…)
Trong trường hợp này, chủ xe được xem là đã giao xe cho người đủ năng lực pháp lý và chuyên môn để tham gia giao thông.
Phương tiện đảm bảo đầy đủ điều kiện an toàn kỹ thuật
Xe cho mượn cần:
- Đảm bảo tình trạng kỹ thuật an toàn, không có hư hỏng ảnh hưởng đến việc vận hành.
- Có đầy đủ giấy tờ theo quy định như đăng ký xe, kiểm định an toàn kỹ thuật (đối với ô tô), bảo hiểm trách nhiệm dân sự bắt buộc.
Nếu tai nạn không xuất phát từ lỗi kỹ thuật của phương tiện, chủ xe sẽ không bị xem xét trách nhiệm liên quan.
Tai nạn xảy ra hoàn toàn do lỗi của người điều khiển
Tai nạn giao thông phải được xác định là:
- Do lỗi chủ quan của người điều khiển phương tiện, như vi phạm tốc độ, không chú ý quan sát, vượt đèn đỏ,…
- Không có mối liên hệ trực tiếp nào đến hành vi hoặc nghĩa vụ của chủ xe
Khi đó, người mượn xe sẽ là người chịu trách nhiệm chính và duy nhất đối với hậu quả tai nạn gây ra.
Chủ xe không biết và không có lỗi trong việc giao xe
Chủ xe cần chứng minh rằng:
- Không biết và không có căn cứ để biết người mượn xe đang trong tình trạng không đủ điều kiện lái xe (say rượu, sử dụng chất kích thích,…)
- Không cố ý hoặc vô ý vi phạm các quy định pháp luật khi cho mượn xe
Nếu đáp ứng đầy đủ các yếu tố trên, chủ xe sẽ không phải chịu trách nhiệm dân sự, hành chính hay hình sự liên quan đến vụ tai nạn.
Cách hạn chế rủi ro khi cho mượn xe
Để tránh phát sinh những rủi ro và tranh chấp pháp lý không đáng có, chủ xe cần thận trọng trước khi quyết định cho mượn phương tiện. Một số lưu ý quan trọng giúp bạn bảo vệ quyền lợi của mình gồm:
- Chỉ giao xe cho người có giấy phép lái xe hợp lệ, phù hợp với loại phương tiện được phép điều khiển
- Tuyệt đối không cho mượn xe khi người điều khiển đã sử dụng rượu bia, chất kích thích hoặc không đủ tỉnh táo
- Đảm bảo phương tiện luôn trong tình trạng an toàn kỹ thuật, đầy đủ kiểm định, bảo dưỡng định kỳ
- Cân nhắc kỹ lưỡng trước khi cho mượn xe, đặc biệt là xe ô tô hoặc các phương tiện có giá trị lớn, nhằm hạn chế tối đa nguy cơ phát sinh trách nhiệm pháp lý
Việc chủ động tuân thủ những nguyên tắc trên không chỉ giúp giảm thiểu rủi ro khi cho mượn xe, mà còn góp phần đảm bảo an toàn cho người điều khiển và những người tham gia giao thông khác.
Tóm lại, cho mượn xe gây tai nạn ai chịu trách nhiệm phụ thuộc chủ yếu vào lỗi của người trực tiếp điều khiển phương tiện và trách nhiệm pháp lý của chủ xe tại thời điểm giao xe. Trong phần lớn trường hợp, người mượn xe sẽ là người chịu trách nhiệm chính; tuy nhiên, chủ xe vẫn có thể bị xem xét trách nhiệm liên đới nếu có lỗi trong việc giao xe hoặc không tuân thủ đầy đủ các quy định pháp luật liên quan.
Việc nắm vững và tuân thủ đúng quy định pháp luật không chỉ giúp chủ xe chủ động bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình, mà còn góp phần hạn chế tối đa các rủi ro pháp lý phát sinh khi cho mượn xe trong đời sống hằng ngày. Trước mỗi quyết định giao xe, sự cẩn trọng và hiểu biết pháp luật chính là yếu tố quan trọng nhất để tránh những hệ lụy không đáng có.
>>> Xem thêm: Thuê xe tự lái bị phạt nguội ai chịu trách nhiệm?
